Chăm sóc cha mẹ già ở Việt Nam khi bạn sống ở nước ngoài

Đây là phần khó nhất của việc sống xa quê, và cũng là phần ít được viết hướng dẫn nhất. Không có thủ tục hành chính nào cho nó. Chỉ có một chuỗi những việc nhỏ mà nếu chuẩn bị trước thì đỡ hơn rất nhiều so với xoay xở khi đã có chuyện.

Bài này không nói về cảm xúc — mà về những việc cụ thể bạn làm được từ cách nửa vòng trái đất.

Ba việc nên làm khi cha mẹ còn khỏe

Nghịch lý của việc này: thời điểm dễ chuẩn bị nhất là lúc bạn thấy chưa cần chuẩn bị. Khi đã cần thì thường không làm kịp nữa.

Hoàn thiện giấy tờ tùy thân và bảo hiểm y tế

Kiểm tra xem cha mẹ có căn cước công dân còn hiệu lực, có thẻ bảo hiểm y tế còn giá trị, và thông tin trên hai giấy này có khớp nhau không. Sai lệch nhỏ về tên hoặc ngày sinh giữa các giấy tờ sẽ gây tắc đúng vào lúc nhập viện cấp cứu.

Nếu cha mẹ chưa có bảo hiểm y tế, hãy tìm hiểu các hình thức tham gia phù hợp. Với người cao tuổi, đây là khoản chi có tỷ lệ hoàn vốn cao nhất mà bạn có thể lo từ xa.

Lập danh sách đầu mối

Một tài liệu đơn giản, lưu trên điện thoại của bạn và của vài người thân:

• Bác sĩ hoặc trạm y tế phường xã đang theo dõi sức khỏe cha mẹ.
• Bệnh viện gần nhất và bệnh viện nơi có hồ sơ bệnh án cũ.
• Hai người hàng xóm hoặc họ hàng ở gần, có thể đến trong vòng mười lăm phút.
• Số điện thoại của tổ dân phố hoặc trưởng thôn.
• Danh sách thuốc đang dùng, liều lượng, và bệnh nền.

Danh sách này nghe tầm thường cho đến đêm bạn nhận được một cuộc gọi lúc ba giờ sáng.

Nói chuyện về giấy tờ tài sản

Đây là cuộc trò chuyện không ai muốn bắt đầu, nhưng tránh né nó là nguyên nhân của phần lớn tranh chấp gia đình về sau.

Những điều nên biết khi còn có thể hỏi: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đang ở đâu, đứng tên ai, có đang thế chấp không; cha mẹ có sổ tiết kiệm, bảo hiểm nhân thọ hay khoản đầu tư nào không; cha mẹ có mong muốn gì về việc phân chia.

Nếu cha mẹ muốn lập di chúc, hãy khuyến khích làm có công chứng khi còn minh mẫn. Xem thêm hướng dẫn về thừa kế.

Quản lý tiền gửi về

Gửi tiền là phần dễ. Đảm bảo tiền được dùng đúng mục đích và không trở thành nguồn xung đột mới là phần khó.

Vài cách làm giảm ma sát:

• Tách bạch các khoản. Tiền sinh hoạt hằng tháng, tiền thuốc men, và tiền cho việc lớn nên đi theo các đợt riêng, có ghi chú rõ. Điều này giúp mọi người trong nhà thấy được bức tranh.
• Chuyển thẳng vào tài khoản mang tên cha mẹ khi có thể, thay vì qua tay anh chị em. Việc này không phải vì nghi ngờ, mà vì nó loại bỏ những hiểu lầm về sau.
• Thanh toán trực tiếp cho bên cung cấp dịch vụ với các khoản lớn: đóng viện phí thẳng cho bệnh viện, trả tiền cho người giúp việc theo tháng. Ít khâu trung gian, ít hiểu lầm.
• Ghi lại. Một bảng tính đơn giản ghi ngày, số tiền, mục đích. Không phải để đòi hỏi, mà để khi có chuyện thì có căn cứ.
• Ghi nhận công sức của người ở gần. Anh chị em ở Việt Nam bỏ thời gian và công sức mà tiền không đo được. Việc bạn gửi tiền không thay thế được việc họ đưa mẹ đi khám. Nói ra điều đó thành lời sẽ giữ được gia đình.

Xem thêm hướng dẫn chuyển tiền về Việt Nam để chọn kênh có chi phí thấp nhất.

Theo dõi sức khỏe từ xa

• Xin bản chụp hồ sơ bệnh án và đơn thuốc sau mỗi lần khám. Người nhà chụp lại gửi cho bạn. Theo thời gian bạn sẽ có một hồ sơ liên tục, hữu ích khi cần hỏi ý kiến bác sĩ thứ hai.
• Lập lịch nhắc. Ngày tái khám, ngày hết thuốc, ngày gia hạn bảo hiểm y tế. Đặt trong lịch của bạn, không phụ thuộc trí nhớ của người khác.
• Cẩn trọng với việc gửi thuốc từ nước ngoài. Thuốc mua ở nước bạn sống có thể khác về hàm lượng và tương tác với thuốc cha mẹ đang dùng. Hãy hỏi bác sĩ đang điều trị trước, và xem quy định gửi thuốc về Việt Nam.
• Cân nhắc thuê người chăm sóc khi nhu cầu vượt quá khả năng của gia đình. Hãy làm hợp đồng rõ ràng, kiểm tra nhân thân, và đừng để một người duy nhất vừa chăm sóc vừa giữ tiền.

Chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp

Nếu có chuyện gấp, bạn sẽ phải bay về trong vòng vài ngày. Chuẩn bị trước ba thứ:

Giấy tờ đi lại của bạn. Hộ chiếu còn hạn ít nhất sáu tháng, và thị thực hoặc giấy miễn thị thực còn hiệu lực nếu bạn mang quốc tịch nước ngoài. Đây là lý do rất thực tế để không để hộ chiếu hết hạn.

Một khoản dự phòng. Vé máy bay mua gấp đắt gấp nhiều lần, cộng với chi phí y tế phát sinh.

Thỏa thuận với nơi làm việc. Biết trước chính sách nghỉ việc gia đình khẩn cấp của công ty bạn, và ai sẽ tiếp quản công việc.

Khi phải quyết định từ xa

Sẽ có lúc bạn phải tham gia quyết định về điều trị mà không có mặt. Vài điều giúp ích:

• Yêu cầu nói chuyện trực tiếp với bác sĩ điều trị, không qua trung gian là người nhà đang hoảng loạn. Nhiều bệnh viện chấp nhận trao đổi qua điện thoại nếu bạn liên hệ đúng khung giờ và nêu rõ quan hệ.
• Hỏi những câu cụ thể: chẩn đoán là gì, các phương án điều trị nào, rủi ro và chi phí mỗi phương án, nếu không làm gì thì diễn biến ra sao.
• Tôn trọng ý muốn của cha mẹ. Người ở xa đôi khi muốn làm mọi thứ có thể, trong khi người bệnh chỉ muốn được yên. Hãy hỏi cha mẹ trước khi quyết định thay.
• Đừng để một mình người ở gần gánh trách nhiệm quyết định. Chia sẻ trách nhiệm cũng là một cách chăm sóc.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có thể đóng bảo hiểm y tế cho cha mẹ ở Việt Nam từ nước ngoài không?

Được, thông qua người thân đóng giúp hoặc qua các kênh thanh toán trực tuyến. Hãy liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội tại địa phương của cha mẹ để biết hình thức tham gia phù hợp và mức đóng hiện hành. Đây là việc nên làm sớm vì một số quyền lợi chỉ phát sinh sau thời gian tham gia nhất định.

Cha mẹ tôi muốn sang nước ngoài sống cùng, có khả thi không?

Phụ thuộc hoàn toàn vào luật di trú của nước bạn đang sống. Một số nước có diện bảo lãnh cha mẹ, một số nước không, và điều kiện thường khắt khe về tài chính và bảo hiểm y tế. Hãy tìm hiểu kỹ chi phí bảo hiểm y tế cho người cao tuổi ở nước sở tại trước khi bắt đầu — đây thường là rào cản lớn hơn cả thủ tục.

Nên để cha mẹ ở quê hay đưa lên thành phố gần bệnh viện lớn?

Không có câu trả lời chung. Gần bệnh viện tốt hơn về y tế, nhưng người cao tuổi rời khỏi nơi quen thuộc và mạng lưới hàng xóm, họ hàng thường suy giảm nhanh về tinh thần. Hãy hỏi chính cha mẹ, và cân nhắc phương án trung gian: ở quê nhưng có kế hoạch chuyển viện rõ ràng khi cần.

Tôi thấy có lỗi vì ở xa, nên làm gì?

Cảm giác này phổ biến đến mức gần như ai xa nhà cũng có. Điều thực tế nhất bạn làm được là biến sự có mặt thành thứ đều đặn và dự đoán được: một cuộc gọi vào giờ cố định mỗi tuần thường có giá trị hơn nhiều so với những đợt liên lạc dồn dập rồi im lặng. Và hãy nói với anh chị em ở nhà rằng bạn biết họ đang gánh phần nặng hơn.

Nguồn tham khảo

Các đầu mối chính thức nên kiểm tra trước khi bạn nộp hồ sơ. Quy định và biểu phí thay đổi theo thời gian — hãy lấy con số hiện hành từ chính các nguồn này.

• Bảo hiểm xã hội Việt Nam — baohiemxahoi.gov.vn, về bảo hiểm y tế và quyền lợi khám chữa bệnh
• Bộ Y tế — quy định về khám chữa bệnh và hồ sơ bệnh án
• Luật Người cao tuổi và các chính sách hỗ trợ người cao tuổi hiện hành
• Bệnh viện hoặc cơ sở y tế nơi cha mẹ bạn đang điều trị, để nắm quy trình và đầu mối liên hệ

Cách chúng tôi làm bài này

Bài viết được Ban biên tập Daily Vietnam biên soạn từ quy định công bố công khai của các cơ quan có thẩm quyền, sau đó rà soát lại trước khi đăng. Chúng tôi mô tả quy trình và những chỗ hồ sơ hay bị trả lại; với mức phí, biểu mẫu và thời hạn cụ thể, hãy đối chiếu nguồn chính thức ở trên vì các con số này thay đổi theo từng thời điểm và từng cơ quan đại diện.

Thấy thông tin chưa đúng hoặc đã lỗi thời? Viết cho chúng tôi tại contact@dailyvietnam.net — chúng tôi sẽ kiểm tra và ghi nhận ngày sửa ở đầu bài.